2011-02-28

Źródło: Fundusze Strukturalne
Data publikacji: 28.02.2011
Nr.: 2 (48)
Autor: Dorota Grześkowiak-Stojek

W ostatnim czasie coraz częściej porusza się temat nowego podejścia do zamówień publicznych. Organizowane są stosowne szkolenia, konferencje i podejmowane inne działania promocyjno-informacyjne. Czym właściwe jest nowe podejście do zamówień publicznych oraz w jaki sposób przekłada się na działania podmiotów występujących w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego w charakterze zamawiających?

Z działalnością administracji rządowej, samorządowej i podmiotów spoza administracji, które dysponują środkami publicznymi, wiąże się m.in. konieczność dokonywania wydatków rzeczowych, czyli zakupów dóbr i usług na rynku. W związku z tym, aby zapewnić racjonalne, efektywne i uczciwe dokonywanie zamówień, stworzono system „zamówień publicznych”, dostosowując reguły działania sektora publicznego do warunków gospodarki wolnorynkowej. System ten miał z jednej strony zapewnić równy i szeroki dostęp do takich zamówień podmiotom prywatnym, a także możliwość konkurowania o uzyskanie zamówienia na uczciwych zasadach z innymi wykonawcami. Z drugiej strony mechanizm konkurencji stwarzał możliwość wyboru przez zamawiających ofert najkorzystniejszych, gwarantujących należyte wykonanie zamówienia. Głównym celem systemu zamówień publicznych była zatem racjonalizacja wydatków publicznych oraz zapewnienie efektywnego i oszczędnego gospodarowania środkami finansowymi.

Z biegiem czasu dostrzeżono, iż system zamówień publicznych może być również wykorzystywany jako instrument prowadzenia określonej polityki gospodarczej przez władze publiczne. W tym celu Ministerstwo Gospodarki we współpracy z Urzędem Zamówień Publicznych przygotowało dokument „Nowe podejście do zamówień publicznych. Zamówienia publiczne a małe i średnie przedsiębiorstwa, innowacje i zrównoważony rozwój”, który został przyjęty przez Radę Ministrów 8 kwietnia 2008 r.

Dokument ten stanowi swoistą diagnozę aktualnego systemu zamówień publicznych w Polsce, ale zawiera także rekomendacje dotyczące dalszych działań, które powinny być dla osiągnięcia nowych celów jakie postawiono przed nowoczesnym systemem zamówień publicznych. Oczywiście nowe podejście do zamówień publicznych w dalszym ciągu ma być oparte na dotychczasowych podstawowych zasadach udzielania zamówień publicznych, tj. zapewnieniu równego dostępu oraz uczciwej konkurencji, przejrzystości, jawności zamówień publicznych. Jednak dodatkowo, zamawiający przygotowując i prowadząc postępowanie o zamówienie publiczne, winni mieć na względzie nowe cele systemu zamówień publicznych:
● wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) w celu zwiększenia ich udziału w rynku zamówień,

● promowanie innowacji,

● promowanie rozwiązań przyjaznych środowisku,

● upowszechnianie stosowania narzędzi elektronicznych w zamówieniach publicznych,

● uwzględnianie kwestii społecznych w zamówieniach publicznych.

Zwiększenie udziału MSP w rynku zamówień  - 1 ST

Zauważono bowiem, iż system zamówień w aktualnym kształcie, pomimo braku przepisów w sposób formalny dyskryminujących wykonawców z sektora małych i średnich przedsiębiorstw, zawiera wiele barier w dostępie tych podmiotów do zamówień publicznych. Wynikają one bądź ze sposobu prowadzenia postępowań przez zamawiających lub z braku znajomości przepisów czy dostępu do informacji o zamówieniach publicznych.
W szczególności, jako bariery w dostępie MSP do zamówień publicznych Ministerstwo Gospodarki w „Nowym podejściu (…)” wskazało:

„- nadmierną wielkość zamówienia w stosunku do potencjału i wielkości firmy;

- brak dostatecznych i jasnych informacji związanych, z jednej strony z możliwościami udziału w postępowaniu o zamówienie publiczne, z drugiej, z wymaganą procedurą;

- zbyt wysokie wymagania finansowe w zakresie gwarancji i zabezpieczeń;

- zbyt krótki czas na przygotowanie oferty;

- zbyt wysokie wymagania dotyczące posiadania atestów, certyfikatów, zaświadczeń, itp.;

- zbyt surowe wymagania związane z technicznymi standardami przedmiotu zamówienia;

- wysokie koszty jakie pociąga za sobą uzyskanie ww. certyfikatów i atestów, a także z innymi obciążeniami finansowymi, takimi jak: wniesienie wadium, ustanowienie zabezpieczenia wykonania umowy na żądanie zamawiającego, itp.;

- opóźnienie w płatnościach dokonywanych przez zamawiającego;

- brak wiedzy zamawiających na temat odpowiednich wykonawców;

- zbyt częste występowanie MSP w roli podwykonawców, a nie wykonawców, co ogranicza ich wpływ na wykonanie przedmiotu zamówienia i obniża wynagrodzenie;

- brak usług szkoleniowych w zakresie procedury zamówień publicznych;

- niejednoznaczność i niejasność kryteriów wyboru oferty.”

Zaleca się zamawiającym przygotowywanie i prowadzenie postępowań o zamówienie publiczne w taki sposób, aby - przy wykorzystaniu możliwości jakie dają przepisy ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759 z póź. zm.), dalej ustawy Pzp –umożliwić składanie ofert przez możliwie szeroki krąg wykonawców z uwzględnieniem specyfiki sektora MSP.

Realizacja Tego celu ma wpłynąć na zwiększenie konkurencyjności gospodarki, liczby miejsc pracy oraz powstawanie innowacji.

Promowanie innowacyjności     1 ST

W „Nowym podejściu (…) bardzo istotną rolę przypisuje się również działaniom mającym na celu stymulowanie popytu na rozwiązania innowacyjne. Podkreślane jest, iż „inteligentne” udzielanie zamówień publicznych promujących innowacyjność, może być jednym z elementów polityki interwencyjnej państwa „mającej na celu m.in. najlepsze możliwe wykorzystanie czynników produkcji i niwelowanie tzw. niedoskonałości rynku.” Dlatego też, tak ważne jest efektywne wykorzystanie potencjału systemu zamówień publicznych, tym bardziej, iż za jago pośrednictwem wydatkowane są ogromne środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej przeznaczone właśnie na rozwój gospodarki.

Problematyka innowacyjnych zamówień publicznych wiąże się jednak z wieloma trudnościami, z uwagi na fakt, iż „innowacje” to zwykle skomplikowane, nowatorskie rozwiązania techniczne. Zamawiający bardzo często nie mają wiedzy czy też doświadczenia pozwalającego na właściwy opis innowacyjnego przedmiotu zamówienia, a następnie dokonanie oceny ofert. Obawiają się również stawiania kryteriów oceny ofert innych niż cena, czy też dopuszczania ofert wariantowych.

Nie można jednak pomijać wielu korzyści wynikających z promowania i udzielania innowacyjnych zamówień publicznych - poczynając od redukcji kosztów w dłuższej perspektywie, wzrostu jakości dostaw/usług/robót budowlanych, promowania inwestycji w nowe technologie, wspierania rozwiązań nowatorskich, rozwoju nauki.

Mając na uwadze powyższe korzyści, istotne jest zatem znalezienie tzw. złotego środka i dokonywanie inteligentnych zakupów, przy wykorzystaniu wszelkich możliwych instrumentów jakie przewiduje ustawa Pzp, a także szkoleń i doradztwa.

„Zielone zamówienia” – 1 ST

Promowanie rozwiązań przyjaznych środowisku jest kolejnym celem możliwym do realizacji przy okazji wydatkowania środków publicznych poprzez udzielanie zamówień publicznych. Zamawiający, poprzez włączanie do zamówień publicznych kryteriów środowiskowych, mają możliwość wpływania na rozwój rynku wyrobów i usług środowiskowych, czy rozwój nowych technologii w tym zakresie. Tym samym system zamówień publicznych może być instrumentem służącym poprawie jakości życia oraz stanu środowiska.

Szersze wykorzystanie narzędzi elektronicznych – 1 ST

Proponowane rozwiązania dotyczące zwiększenia wykorzystania środków elektronicznych w procesie udzielania zamówień publicznych przyniosą wymierne korzyści, czyli zwiększenie przejrzystości i konkurencyjności w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, przyśpieszenie procedur, a także uzyskanie oszczędności zarówno przez sektor publiczny, jak i prywatny. Podkreśla się również, iż stymulowanie wykorzystania przez wykonawców innowacyjnych narzędzi elektronicznych w celu udziału w postępowaniach o zamówienia publiczne będzie skutkowało popularyzacją tych środków i poszerzeniem możliwości ich wykorzystania również w innych dziedzinach, np. w celu udostępnienia przedsiębiorcom elektronicznych usług publicznych.

Kwestie społeczne w zamówieniach publicznych – 1 ST

Wspieranie poprzez zamówienia publiczne kwestii społecznych, takich jak m.in. promocja zatrudnienia osób niepełnosprawnych, długotrwale pozostających bez pracy, poprawa warunków pracy, przestrzeganie podstawowych standardów pracy.

Zamawiający jako podmioty wydatkujące środki publiczne mogą również w interesie publicznym realizować politykę społeczną państwa przy wykorzystaniu możliwości, które przewiduje ustawa Pzp.

Dopuszczalne jest m.in. udzielanie zamówień, których przedmiotem są określone usługi o charakterze społecznym (np. socjalne, zdrowotne) przy zastosowaniu uproszczonej procedury przewidzianej w art. 5 ustawy Pzp. Zamawiający mają również możliwość wywierania wpływu na sposób realizacji zamówienia (w tym przypadku poprzez określenie standardów dotyczących zatrudnienia, dostępności dla określonej kategorii osób). Ustawa Pzp nawet wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia zatrudnienia osób niepełnosprawnych jako warunek udziału w postępowaniu (art. 22 ust. 2 ustawy Pzp), czy też określenia w opisie przedmiotu zamówienia wymagań związanych z realizacją zamówienia (art. 29 ust. 4 ustawy Pzp), dotyczących zatrudnienia m.in. osób bezrobotnych lub młodocianych w celu przygotowania zawodowego, niepełnosprawnych, jak również utworzenia funduszu szkoleniowego (lub zwiększenia wpłat pracodawców na rzecz tego funduszu).

Przedstawione cele mogą być realizowane co do zasady przy obecnym brzmieniu przepisów regulujących polski system zamówień publicznych. Jednak, jak wynika z badań i analiz prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki, z jednej strony potencjalni wykonawcy mają niewystarczający dostęp do wiedzy o zamówieniach publicznych i możliwościach ubiegania się o nie, natomiast z drugiej strony - zamawiający przy udzielaniu zamówień publicznych bardzo często ograniczają się do wyboru procedur skutkujących jak najmniejszą ilością „problemów”, najszybszych, najprostszych, wybierając tym samym ofertę najtańszą nie zaś najkorzystniejszą ekonomicznie.

Realizacja celów nowego podejścia do zamówień publicznych zależy zatem w dużej mierze od samych zamawiających, od ich świadomości i umiejętności rzetelnego prowadzenia postępowań o udzielenie zamówień publicznych, tak, aby środki publiczne wydatkowane były rzeczywiście w sposób racjonalny i efektywny, ale także w interesie społecznym. W dokumencie „Nowe podejście (…)” podkreślono, iż administracja publiczna jako „inteligentny klient” powinna dawać dobry przykład i promować realizację najbardziej efektywnych projektów (co często nie oznacza, iż są one najtańsze w chwili dokonywania zakupu).

Sposoby prawidłowego kształtowania postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zgodnego z powyższymi celami zostaną omówione w drugiej części publikacji.

Zachęcamy do zapoznania się z nowym podejściem do zamówień publicznych, ponieważ wynikające z niego korzyści mogą być cenną inspiracją dla beneficjentów środków europejskich.. Może „strzałem w dziesiątkę” okaże się wybór wykonawcy z MSP, zastosowanie rozwiązań środowiskowych lub innowacyjnych. Podkreślenie tych aspektów we wniosku o dofinansowanie świadczyć będzie na korzyść aplikującego. Ponadto przedmiotem wielu projektów jest rozwiązywanie problemów społecznych czy środowiskowych. W takich przypadkach znajomość nowego podejścia do zamówień publicznych jest szczególnie przydatna.

Dorota Grześkowiak-Stojek
aplikant radcowski w Kancelarii Prawnej JTP Jerzy Pieróg

Źródło: Ministerstwo Gospodarki „Nowe podejście do zamówień publicznych. Zamówienia publiczne a małe i średnie przedsiębiorstwa, innowacje i zrównoważony rozwój”, dostępne na oficjalnej stronie internetowej Ministerstwa: www.mg.gov.pl;